Η Εγκατάσταση των Αμερικανικών Βάσεων στην Ελλάδα του Ψυχρού Πολέμου

Featured Η Εγκατάσταση των Αμερικανικών Βάσεων στην Ελλάδα του Ψυχρού Πολέμου

Λούχοβιτς Άρθρο-Έρευνα: Ελευθέριος Λούχοβιτς

Το Ιστορικό Υπόβαθρο

Στις 18 Φεβρουαρίου του 1952 η Βουλή των Ελλήνων επικύρωσε την ένταξη της χώρας στον Οργανισμό Βορειοατλαντικού Συμφώνου [ΝΑΤΟ] και εσπευσμένα η κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών [Προεδρεία Τρούμαν] ζήτησε από τη συνασπισμένη κυβέρνηση Πλαστήρα – Βενιζέλου την παραχώρηση αεροπορικών βάσεων. Το προσχέδιο μεταξύ των δύο πλευρών προέβλεπε την παραχώρηση από μέρους της ελληνικής κυβέρνησης του δικαιώματος στην κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών να εγκαταστήσει στρατιωτικές αεροπορικές υπηρεσίες και επικοινωνίες στα ελληνικά εδάφη.

000000667

Η γενικευμένη πολιτική αστάθεια και οι εκλογές που προκηρύχθηκαν, τις οποίες κέρδισε ο «Ελληνικός Συναγερμός» του Αλέξανδρου Παπάγου, ματαίωσαν την αμυντική συμφωνία παραχώρησης. Εντούτοις, ο Παπάγος διέκειτο ευμενώς προς τους Αμερικανούς και εμφανίστηκε θετικότατος στο ενδεχόμενο υλοποίησης των συμπεφωνημένων, αλλά και επέκτασης της στρατιωτικής συνεργασίας. Πριν περάσει ένας χρόνος από την άνοδο του Παπάγου στην εξουσία, υπογράφεται η πρώτη ελληνοαμερικανική συμφωνία για τις βάσεις. Το ημερολόγιο έδειχνε 12 Οκτωβρίου 1953. Σύμφωνα με το πλήρες κείμενο της σύμβασης, το οποίο ολοκληρώθηκε το 1956, παρεχόταν στις Ηνωμένες Πολιτείες η εξουσιοδότηση για εγκατάσταση στρατιωτικών βάσεων, παραμονή στρατευμάτων και πολιτικού προσωπικού και ελεύθερη διακίνηση στρατιωτικού υλικού. Η διεξαγωγή όλων αυτών θα διεπόταν από εξαιρετικά προνομιακούς όρους, όπως το δικαίωμα της ετεροδικίας*.

000000669

Κατά την περίοδο 1959 – 1961, η Ελλάδα μέσω του αμερικανικού Πενταγώνου αποκτά πυρηνικό οπλοστάσιο, ενώ κατά την επταετία της στρατιωτικής δικτατορίας βάσεις και εγκαταστάσεις διαφόρων τομέων και αποστολών πληθαίνουν και αναπτύσσονται στην ηπειρωτική και νησιωτική Ελλάδα. Έκτοτε η χώρα μας αναβαθμίζεται γεωπολιτικά και γεωστρατηγικά, καθότι η ίδια και άλλες οκτώ χώρες της Μεσογείου [Ισπανία, Ιταλία, Ισραήλ, Πορτογαλία, Τουρκία, Μαρόκο, Μάλτα, Κύπρος**] αναλαμβάνουν τον ρόλο προκεχωρημένων περιοχών στην ομπρέλα του ΝΑΤΟ απέναντι στη σοβιετική απειλή.

Οι Λόγοι του Αναβαθμισμένου Ρόλου

Για μια σειρά σημαντικότατων λόγων η Ελλάδα εξ αρχής κατέστη απαραίτητος εταίρος των Αμερικανών στην ευρύτερη περιοχή των Βαλκανίων και της Μεσογείου. Είναι λόγοι που σχετίζονται με την κρίσιμη και νευραλγική γεωπολιτική θέση της Ελλάδας, τους εύθραυστους συσχετισμούς – σχηματισμούς δυνάμεων στο ρευστό περιβάλλον των Βαλκανίων, της Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής και τα στρατηγικά συμφέροντα – επιδιώξεις των Αμερικανών εντός αυτού. Παρακάτω, θα αναφέρουμε τους κυριότερους.

000000668

Αρχικά, η γεωπολιτική θέση της χώρας στο διεθνές γίγνεσθαι και ο κρίσιμος ρόλος που διαχρονικά διαδραματίζει στα τεκταινόμενα της ευρύτερης περιοχής υπήρξαν θεμελιακές παράμετροι βαρύνουσας σημασίας για τους αμυντικούς σχεδιασμούς της Δυτικής Συμμαχίας. Ιστορικά η Ελλάδα απετέλεσε «μήλον της έριδος» για πολλές ιμπεριαλιστικές – μιλιταριστικές δυνάμεις, διότι αποτελούσε [και αποτελεί] τον απόλυτο συγκοινωνιακό κόμβο μεταξύ Ευρώπης, Αφρικής και Ανατολίας, αφού βρίσκεται γεωγραφικά ανάμεσα σε 3 Ηπείρους και 5 Θάλασσες. Επιπρόσθετα, η Ελλάδα - εν είδει προκεχωρημένου βραχίονα στη Μεσόγειο - λειτουργούσε ως πολλαπλασιαστής ισχύος και προσέδιδε αμυντικό βάθος και γεωγραφική συνέχεια στη Συμμαχία, καθώς συνέδεε αποτελεσματικά τον άξονα που ξεκινούσε από τη Βορειοδυτική Ευρώπη, κατέρχονταν στην Ιταλία και μέσω Ελλάδας – Τουρκίας κατέληγε σε Μέση Ανατολή και Μαύρη Θάλασσα.

000000676

Αξίζει να σημειωθεί ότι μέσω των αμερικανικών βάσεων επί ελληνικού εδάφους οι Νατοϊκοί αποκτούσαν τη δυνατότητα παρέμβασης και επιχειρησιακής υποστήριξης της Γιουγκοσλαβίας σε ενδεχόμενη σοβιετική εισβολή. Ταυτόχρονα, η ΕΣΣΔ αναγκαζόταν να δεσμεύσει αξιόλογο αριθμό στρατιωτικών δυνάμεων στα Βαλκάνια, καθώς χώρες του Σιδηρού Παραπετάσματος στην περιοχή [Βουλγαρία, Αλβανία, Ρουμανία] αντιλαμβάνονταν ρεαλιστικά πλέον την ακροσφαλή παρουσία των Δυτικών στο υπογάστριό τους. Με αυτόν τον τρόπο, η επιρροή των Σοβιετικών εξασθενούσε σε άλλα κρίσιμα μέτωπα [κυρίως σε Μέση Ανατολή], ενώ η Ελλάδα – ως ανασταλτικός και αποτρεπτικός παράγων – ανέκοπτε τις επιδιώξεις τους για κάθοδο στα θερμά ύδατα της Μεσογείου.

000000674

Για τις Ηνωμένες Πολιτείες που ενεργούσαν ανέκαθεν κατά το στρατηγικό δόγμα του Περικλή [απέραντη θαλασσοκρατία], τα εκτεταμένα νησιωτικά συμπλέγματα σε Αιγαίο και Ιόνιο παρείχαν άριστες δυνατότητες ελέγχου και παρακολούθησης των ρωσικών ναυτικών ενεργειών. Για την εξυπηρέτηση του σκοπού αυτού, πλήθος επίσημων και ανεπίσημων αμερικανικών βάσεων αναπτύχθηκαν στα ελληνικά νησιά. Οι ναυτικές βάσεις – συν τοις άλλοις – για λόγους κόστους και στρατηγικής μπορούσαν να εξυπηρετούν αποτελεσματικά τις αυξημένες ανάγκες του VI Στόλου, ο οποίος βρισκόταν και έπλεε στη Μεσόγειο. Επίσης, τα βαθιά νερά των ελληνικών θαλασσών κρίθηκαν – σύμφωνα με εκθέσεις του αμερικανικού Πενταγώνου – ως τα πλέον ασφαλή για την κάλυψη των συμμαχικών υποβρυχίων.

000000670

Τέλος, είναι αναγκαίο να επισημανθεί ότι τα βόρεια σύνορα της Ελλάδας αποτελούσαν – φύσει και θέσει – πολιτικό ανάχωμα στην εντεινόμενη εξάπλωση της σοσιαλιστικής ιδεολογίας. Μέσω της χώρας μας, οι Αμερικανοί μετερχόμενοι τις μεθόδους τους [κατασκοπία, προπαγάνδα, ψυχολογικός και ηλεκτρονικός πόλεμος] δοκίμαζαν τα αντανακλαστικά, την αντοχή και τη συνοχή ολόκληρου του σοσιαλιστικού οικοδομήματος. Άλλωστε, στο πέρασμα των χρόνων μια σειρά παραγόντων αναβάθμισαν τη θέση της Ελλάδας στο πλαίσιο της Συμμαχίας και κατέδειξαν τη σπουδαιότητα της διατήρησης των βάσεων επί ελληνικού εδάφους: η άνοδος του αντιαμερικανισμού στην Τουρκία, οι επαναστάσεις σε Λιβύη και Πολωνία, οι αναταραχές και οι ανακατατάξεις στη Μέση Ανατολή, η κρίση στο Ισραήλ και η κάθοδος της σοβιετικής αρμάδας στη Μεσόγειο.

Οι Βάσεις

Μέχρι και σήμερα αποτελούν άλυτο μυστήριο ο ακριβής αριθμός και ο σαφής καθορισμός των τότε αμερικανικών βάσεων στην Ελλάδα και επομένως κάθε σχετική προσπάθεια κρίνεται αβέβαιη και επισφαλής. Αξίζει να προσθέσουμε ότι αφενός οι τεχνολογικές αλλαγές και αφετέρου η περαιτέρω ανάπτυξη των διαστημικών εφαρμογών οδήγησαν στην αναστολή και στον οριστικό τερματισμό των δραστηριοτήτων τους, εξαιρουμένης της βάσης της Σούδας. Σύμφωνα με έγκυρα συγγράμματα και δημοσιεύματα, καταγράφονταν οι εξής:

Σταθμός Νέας Μάκρης [Naval Communications Station]: Βάση τηλεπικοινωνιών, ηλεκτρονικού πολέμου και κατασκοπίας. Τμήμα ενός ευρύτερου δικτύου τηλεπικοινωνιακών σταθμών ανά την υφήλιο, υπό την εποπτεία της CIA. Ο σταθμός αυτός είχε άμεση επαφή με το απόσπασμα του Κάτω Σουλίου και συντόνιζε τις ενέργειες – επιχειρήσεις του VI Στόλου στη Μεσόγειο. Βάση ζωτικής σημασίας για τα συμφέροντα των Αμερικανών στην ευρύτερη περιοχή.

000000671a

Σταθμός Γουρνών Ηρακλείου [Electronic Surveillance Station]: Ο μεγαλύτερος και σπουδαιότερος σταθμός στη Μεσόγειο, εφοδιασμένος με συσκευές ηλεκτρονικών αντιμέτρων. Εκεί γινόταν αξιολόγηση, επεξεργασία και ανάλυση των δεδομένων – πληροφοριών, που κατέφθαναν από τους περιφερειακούς σταθμούς Ελλάδας – Τουρκίας και τα αεροσκάφη ηλεκτρονικής παρακολούθησης [κατασκοπευτικά]. Επανδρωνόταν από προσωπικό υψηλής ειδίκευσης [CIA και NSA] και διαβίβαζε τα μηνύματα σε Langley και Maryland. Κύρια αποστολή του η παρακολούθηση των ηλεκτρονικών σημάτων – εκπομπών από τη Μέση Ανατολή, την Αφρική και τη ρωσική αρμάδα.

000000672

000000673

Αεροπορική Βάση Ελληνικού 7206 [RABC]: Αποτελούσε το ανώτατο επιτελείο – αρχηγείο των αεροπορικών ενεργειών. Κέντρο διοικητικής μέριμνας, σχεδιασμού, συντονισμού και επιχειρησιακής υποστήριξης των αμερικανικών δυνάμεων. Η αποστολή του περιελάμβανε τους παρακάτω τομείς δράσης: α) εξυπηρέτηση των κατασκοπευτικών αεροσκαφών [RC – 135, EP – 3C ELINT], β) συλλογή πληροφοριών προερχόμενων από χώρες του ανατολικού bloc και της Μέσης Ανατολής, γ) προστασία των μελών των αμερικανικών οικογενειών και αποστολών και δ) εποπτεία όλων των εγκαταστάσεων και των βάσεων. Εδώ υπαγόταν η μυστική έδρα της Διοίκησης τακτικών πυρηνικών όπλων.

Βάση Σούδας Χανίων: Ναύσταθμος – Όρμος ελλιμενισμού VI Στόλου, στρατιωτικό αεροδρόμιο, αποθήκες καυσίμων ανεφοδιασμού και ανταλλακτικών και εγκαταστάσεις φύλαξης όπλων. Κύρια βάση των κατασκοπευτικών αεροσκαφών Y2.

000000678

000000677

Βάση Κάτω Σουλίου: Απείχε 5 – 6 χιλιόμετρα [όχι τυχαία, όπως θα αναδείξουμε σε μελλοντικό άρθρο] από εκείνη της Νέας Μάκρης. Συνδεόταν με τον VI Στόλο και με τερματικούς σταθμούς της Μεσογείου, ελέγχοντας τις ναυτικές κινήσεις και επεξεργαζόμενη σχέδια αεράμυνας.

000000675

000000674

Αεροσταθμός Ηρακλείου Κρήτης: Λειτουργούσε υποστηρικτικά, ως βάση εξόρμησης των ιπτάμενων τάνκερ KC – 135A, τα οποία εφοδίαζαν με καύσιμα τα αναγνωριστικά αεροσκάφη της Συμμαχίας. Στον αεροσταθμό υπήρχε έδρα της SAC [Strategic Airlift Capability].

Βάση Ελευσίνας [588]: Διοικητικό κέντρο εκσυγχρονισμένου τακτικού πυρηνικού εξοπλισμού.

Ραδιοφωνικοί Σταθμοί [Νέστος, Καβάλα, Ρόδος]
Βάσεις Ηλεκτρονικής Κατασκοπίας [Μέσα Μάνης, Σκύρος]
Ναυτικές Βάσεις [Πειραιάς, Βόλος, Παλαιοκαστρίτσα, Καλαμάτα, Κύθηρα, Σύρος]
Βάσεις Πυρηνικών Πυραύλων [Αργυρούπολη, Γιαννιτσά, Κατσιμίδι, Άραξος]
Βάσεις Τηλεπικοινωνιών [Πατέρας, Λευκάδα, Χορτιάτης, Βίτσι, Πήλιο, Πάρνηθα, Ίσμαρος]

Ετεροδικία ή αρχή της ετεροδικίας χαρακτηρίζεται ιδιαίτερο δικαίωμα που παρέχεται από το Διεθνές Δίκαιο, κατά το οποίο ορισμένα πρόσωπα εξαιρούνται της δικαιοδοσίας του κράτους, στην επικράτεια του οποίου βρίσκονται.
** Λόγω των βρετανικών βάσεων που της επέβαλαν οι συμφωνίες της Ζυρίχης και του Λονδίνου



0000000HV

Last modified onΤετάρτη, 16 Μάιος 2018 23:01